ΔΙΑΦΟΡΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ

Τι σημαίνει η λέξη «έπος»; Τι περιεχόμενο έχουν τα αρχαία ελληνικά έπη; Ποια είναι τα κύρια γνωρίσματα της επικής ποίησης; Απαντήσεις σε αυτά και σε άλλα σημαντικά ερωτήματα.

Τι σημαίνει η λέξη «έπος»;

Στην αρχή η λέξη «έπος» σήμαινε: α) λέξη, β) λόγος σπουδαίος, που αξίζει να τον ακούσει κάποιος, γ) γνώμη, συμβουλή, δ) υπόσχεση, ε) χρησμός, προφητεία, στ) παροιμία, ρητό, απόφθεγμα, και ζ) σημασία των λέξεων, νόημα του λόγου.

Αργότερα, «έπος» ονομαζόταν ο στίχος ενός ποιήματος. Στον πληθυντικό («έπη»), όμως, η λέξη δήλωνε την ηρωική ποίηση και ήταν αντίθετη προς τη λέξη «μέλη», που δήλωνε την λυρική ποίηση.

Από τον 5ο π.Χ. αιώνα, η λέξη «έπος» σημαίνει: αφηγηματικό ποίημα σε δακτυλικό εξάμετρο.

Η ελληνική επική ποίηση αναπτύσσεται από την αρχή σχεδόν της εμφάνισης του Μυκηναϊκού πολιτισμού, αλλά γνωρίζει την μεγάλη ακμή της κατά την διάρκεια των χρόνων που μας είναι γνωστοί ως «γεωμετρικοί».

Τι περιεχόμενο έχουν τα αρχαία ελληνικά έπη;

Το περιεχόμενο των αρχαίων ελληνικών επών είναι κυρίως μυθολογικό, διδακτικό ή φιλοσοφικό. Το παλαιότερο είδος έπους είναι το «ηρωικό», που έχει για θέμα του τους μύθους που σχετίζονται με τους θεούς και τους ήρωες.

Ποια περίοδο ονομάζουμε «γεωμετρική»;

Γεωμετρική ονομάζεται η περίοδος που καλύπτει τους αιώνες 11ο-8ο π.Χ. Είναι η εποχή κατά την οποία ο μυκηναϊκός πολιτισμός παρακμάζει και οι κάτοικοι των μυκηναϊκών κέντρων μεταναστεύουν στα νησιά και τα παράλια της Μ. Ασίας. Την περίοδο αυτήν, η επική ποίηση βρίσκεται στο ψηλότερο σημείο της ανάπτυξής της.

Ποιο είναι το περιεχόμενο των επών της «γεωμετρικής» περιόδου;

Το περιεχόμενο των επών της γεωμετρικής περιόδου είναι τα «κλέα ανδρών τε και θεών», δηλαδή «η δόξα, η καλή φήμη, τα σπουδαία κατορθώματα και των θεών και των ανθρώπων (των ηρώων)».

Τι ήταν οι ήρωες;

Στην αρχή, «ήρωες» ονομάζονταν όλοι οι άντρες που δεν ήταν δούλοι. Κυρίως όμως η λέξη δήλωνε τους πολεμιστές. Σιγά σιγά, όσο η εποχή των μεγάλων πολέμων χανόταν στο παρελθόν, οι ήρωες υψώθηκαν πάνω από τους κοινούς ανθρώπους. Όσοι χαρακτηρίζονταν πλέον με αυτό το όνομα εθεωρείτο ότι είχαν υπεράνθρωπες δυνάμεις. Ο Ησίοδος τοποθετεί τους ήρωες μια βαθμίδα πάνω από τους ανθρώπους και μια βαθμίδα κάτω από τους δαίμονες. Αργότερα, πρώτος ο ποιητής Πίνδαρος τους ανεβάζει ακόμα πιο ψηλά και τους τοποθετεί μόνο μια βαθμίδα κάτω από τους θεούς. Τους θεωρεί δηλαδή ημίθεους και προτείνει να λατρεύονται ως θεότητες. Από τότε, ήρωες ονομάζονται πρώτοι απ’ όλους όσοι έχουν έναν γονιό αθάνατο (όπως π.χ. ο Ηρακλής, που πατέρας του ήταν ο Δίας). Αργότερα, παίρνουν τον τίτλο του «ήρωα» και όσοι πρόσφεραν μεγάλες υπηρεσίες στο ανθρώπινο γένος (όπως ο Δαίδαλος ή ο Θησέας) ή ήταν ιδρυτές γενών ή πόλεων.

Ποια είναι τα κύρια γνωρίσματα της επικής ποίησης;

Τα κύρια γνωρίσματα της επικής ποίησης είναι τα εξής:

α) Τα έπη αναφέρονται σε ένα λαμπρό και ένδοξο παρελθόν, που θεωρείται κατά πολύ ανώτερο από το παρόν.

β) Η επική ποίηση είναι συλλογική δημιουργία, πράγμα που σημαίνει ότι πάνω σε κάποιο αρχικό τραγούδι (του οποίου την πατρότητα δεν διεκδικεί κανείς) επιφέρουν τροποποιήσεις και κάνουν προσθαφαιρέσεις πολλοί διαφορετικοί τραγουδοποιοί. Από αυτήν την άποψη, τα επικά ποιήματα μοιάζουν με τα δημοτικά τραγούδια.

γ) Η επική ποίηση είναι θεόπνευστη, αφού οι επικοί ποιητές πιστεύουν ότι κάποια θεότητα (π.χ. ο Απόλλων ή μια Μούσα) βάζει κατευθείαν στην ψυχή τους το τραγούδι.

δ) Τα έπη είναι πολύστιχα ποιήματα και χρησιμοποιούν όλα τους ως μέτρο το δακτυλικό εξάμετρο (που λέγεται και «ηρωικό εξάμετρο» ή «ηρώον» ή «έπος»).

ε) Τα έπη είναι γραμμένα σε ιωνική διάλεκτο, ανάμεικτη με αιολικά στοιχεία, επειδή οι Αιολείς και οι Ίωνες ήταν οι δυο μεγάλες εθνολογικές ομάδες στις οποίες ανήκαν οι περισσότεροι Έλληνες που εγκαταστάθηκαν στην Μικρά Ασία μετά την κατάρρευση του μυκηναϊκού πολιτισμού.

στ) Τα έπη τραγουδιούνται με συνοδεία μουσικής.

Ποιες εικόνες της σημερινής εποχής φέρνει στον νου μας ο τρόπος με τον οποίον παρουσιάζονταν τα έπη;

Ο τρόπος με τον οποίον παρουσιάζονταν τα επικά ποιήματα στο κοινό, φέρνει στον νου μας εικόνες από την δική μας εποχή. Πρώτα πρώτα, το γεγονός ότι ο αοιδός τραγουδούσε με συνοδεία μουσικής μάς θυμίζει την «μελοποιημένη ποίηση». Ας πάρουμε για παράδειγμα το μεγάλο ποιητικό έργο «Άξιον εστί».

Το πολύστιχο αυτό συνθετικό ποίημα (που είναι ένα είδος σύγχρονου έπους) το έγραψε ο ποιητής Οδυσσέας Ελύτης. Αργότερα το μελοποίησε, δηλαδή του έβαλε μουσική, ο συνθέτης Μίκης Θεοδωράκης και το τραγούδησε ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης. Όλα αυτά (το ποίημα, η μουσική, το τραγούδι) μας θυμίζουν πολύ το αρχαίο ελληνικό έπος. Η μόνη διαφορά είναι ότι στην αρχαιότητα ο ίδιος άνθρωπος έπλαθε τους στίχους, έπαιζε την μουσική και τραγουδούσε.

Αλλά το αρχαίο έπος μάς το θυμίζει και η σύγχρονη ραπ μουσική, που εμφανίστηκε στην Αμερική στις αρχές της δεκαετίας του 1970 και έχει τις ρίζες της στον αρχαίο αφρικανικό προφορικό πολιτισμό. Αν προσπαθούσε κάποιος να ορίσει την ραπ, θα έλεγε ότι είναι «ρυθμική απαγγελία στίχων, με συνοδεία μουσικής». Οι πρώτοι ράπερς αφηγούνταν τραγουδιστά ιστορίες, συνταιριάζοντας (αυτοσχέδιους συνήθως) στίχους με την μουσική γνωστών τραγουδιών, άλλοτε μειώνοντας και άλλοτε επιταχύνοντας τις στροφές των δίσκων, ανάλογα με τον ρυθμό που ήθελαν να δώσουν στην αφήγησή τους. Αυτά γίνονταν στην Αμερική την δεκαετία του 1970.

Αλλά μήπως και στην σημερινή Ελλάδα δεν αφηγούνται ιστορίες, με την συνοδεία μουσικής, σχήματα όπως τα θρυλικά «Ημισκούμπρια»; Και μήπως δεν θυμίζουν όλα αυτά τους αρχαίους αοιδούς και τις δικές τους επικές αφηγήσεις; Τα περίεργα παιχνίδια που παίζει μερικές φορές η γλώσσα μάς αφήνουν κατάπληκτους. Η λέξη «ραπ» μοιάζει να προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη «ραψωδός» [το σύμφωνο ψ είναι διπλό (π + σ). Ραπσωδός – Ραψωδός.] Και ο ραψωδός ήταν, στην αρχαία Ελλάδα, ο διάδοχος του αοιδού…

Τι ήταν οι αοιδοί και ποια τα μυστικά της τέχνης τους;

Οι αοιδοί ήταν τραγουδοποιοί που συνέθεταν και τραγουδούσαν μεγάλα αφηγηματικά τραγούδια. Η λέξη «αοιδός» προέρχεται από την λέξη «αείδω/άδω», που σημαίνει: τραγουδώ, ψάλλω, διηγούμαι. Με τα (επικά) τραγούδια τους, οι αοιδοί συνάρπαζαν στην κυριολεξία το ακροατήριό τους.

Επειδή ο πολιτισμός που δημιούργησε την επική ποίηση ήταν πολιτισμός πρωτίστως προφορικός, η σύνθεση και η εκτέλεση τραγουδιών που αποτελούνταν από περισσότερους από 10.000 στίχους ήταν εξαιρετικά δύσκολη υπόθεση. Για να κάνουν πιο εύκολο το έργο τους, οι αοιδοί έπλασαν μια σειρά λέξεων, φράσεων ή στίχων, που τους επαναλάμβαναν είτε αυτούσιους είτε ελαφρώς αλλαγμένους, κάθε φορά που έπρεπε να μιλήσουν για παρόμοια πράγματα.

Αυτές οι στερεότυπες (δηλαδή σταθερά επαναλαμβανόμενες) εκφράσεις είναι: α) λέξεις ή φράσεις που χαρακτηρίζουν πρόσωπα ή πράγματα, β) στίχοι που αποδίδουν μια ενέργεια ή μια κατάσταση, και γ) ομάδες στίχων που αποδίδουν συγκεκριμένες δραστηριότητες. Αυτά τα πολύτιμα μυστικά της τέχνης τους οι αοιδοί τα μεταβίβαζαν ο ένας στον άλλον.

Ποιοι είναι οι μεγάλοι θεματικοί κύκλοι που απασχόλησαν τους αοιδούς πριν και μετά τον Όμηρο;

Τρεις είναι οι μεγάλοι θεματικοί κύκλοι που απασχόλησαν τους αοιδούς πριν και μετά τον Όμηρο: α) ο αργοναυτικός κύκλος (που περιλαμβάνει τα σχετικά με την αργοναυτική εκστρατεία), β) ο θηβαϊκός κύκλος (που περιλαμβάνει τα σχετικά με τους πολέμους εναντίον των Θηβών) και γ) ο τρωικός κύκλος (που περιλαμβάνει τα σχετικά με τον τρωικό πόλεμο, την κατάκτηση της Τροίας και την επιστροφή των νικητών).

Ποια ήταν τα «Κύκλια έπη» και ποιο το περιεχόμενό τους;

α) Τιτανομαχία: ασχολείται με τα θέματα της γέννησης και της σύγκρουσης των θεών και φτάνει μάλλον μέχρι την απόλυτη κυριαρχία του Δία.

β) Οιδιπόδεια (η): ασχολείται με την ιστορία του βασιλιά των Θηβών Οιδίποδα, που σκότωσε τον πατέρα του και παντρεύτηκε την μητέρα του.

γ) Θηβαϊδα: ασχολείται με την εκστρατεία του Πολυνείκη (μεγαλύτερου γιου του Οιδίποδα) εναντίον του αδερφού του Ετεοκλή, που ανέβηκε στον θρόνο των Θηβών.

δ) Επίγονοι: ασχολείται με την κατάκτηση, την λεηλασία και την καταστροφή των Θηβών από τους γιους των επτά ηρώων που σκοτώθηκαν κατά την εκστρατεία του Πολυνείκη.

ε) Κύπρια έπη: με αυτά ανοίγει ο τρωικός κύκλος. Ασχολούνται με τα χρόνια πριν από τον τρωικό πόλεμο, με την εκστρατεία εναντίον της Τροίας, και με τα εννιά χρόνια του πολέμου.

στ) Ιλιάδα: ασχολείται με τον δέκατο χρόνο του τρωικού πολέμου και, πιο συγκεκριμένα, αναφέρεται σε γεγονότα που έγιναν κατά την διάρκεια 52 ημερών. Κεντρικό θέμα του έπους είναι η φιλονικία του Αγαμέμνονα με τον Αχιλλέα.

ζ) Αιθιοπίδα (πέντε βιβλία): είναι η συνέχεια της Ιλιάδας. Ασχολείται με τα τελευταία κατορθώματα του Αχιλλέα, από την στιγμή που σκοτώνει τον Έκτορα μέχρι την στιγμή που σκοτώνεται ο ίδιος από τον Πάρη και τον θεό Απόλλωνα.

η) Μικρή Ιλιάδα (τέσσερα βιβλία): ασχολείται με τα γεγονότα από την φιλονικία του Οδυσσέα και του Αίαντα μέχρι την μεταφορά του Δούρειου Ίππου μέσα στην Τροία.

θ) Ιλίου πέρσις (δύο βιβλία): ασχολείται με την άλωση και την λεηλασία της Τροίας.

ι) Νόστοι (πέντε βιβλία): ασχολούνται με την επιστροφή των ηρώων που πήραν μέρος στον τρωικό πόλεμο και με τις περιπέτειές τους κατά την διάρκεια του γυρισμού τους στην πατρίδα.

κ) Οδύσσεια: ασχολείται με τις περιπέτειες του Οδυσσέα κατά την επιστροφή του στην Ιθάκη.

λ) Τηλεγόνεια ή Τηλεγονία ή Θεσπρωτίδα (δύο βιβλία): είναι η συνέχεια της Οδύσσειας και ασχολείται με τις νέες περιπέτειες του Οδυσσέα μέχρι τον θάνατό του.

Ποια έπη ονομάζουμε «ομηρικά»;

Ομηρικά έπη ονομάζονται η Ιλιάδα και η Οδύσσεια. Οι αρχαίοι πίστευαν ότι και τα δύο ποιήματα τα συνέθεσε ο Όμηρος, στο δεύτερο μισό του 8ου π.Χ. αιώνα. Πρώτα συντέθηκε η Ιλιάδα (που αποτελείται από 15.693 στίχους) και ύστερα η Οδύσσεια (που αποτελείται από 12.110 στίχους). Τα δύο αυτά ποιήματα θεωρούνται τα αριστουργήματα της αρχαίας ελληνικής επικής ποίησης.

Πώς συνέθεσε ο Όμηρος τα έπη του;

Με την Ιλιάδα και την Οδύσσεια τελειώνει η προφορική ποίηση και αρχίζει η γραπτή λογοτεχνία. Την εποχή που συνέθετε τα έπη του, ο Όμηρος είχε στην διάθεσή του την νέα γραφή, δηλαδή το τελειοποιημένο ελληνικό φωνητικό αλφάβητο. Δεν είμαστε ωστόσο απόλυτα βέβαιοι ότι ο ποιητής χρησιμοποίησε την γραφή κατά την σύνθεση των επών του. Μάλλον συνέθεσε τα έπη του με τον παραδοσιακό τρόπο της προφορικής σύνθεσης, αλλά χρησιμοποίησε βοηθητικά και την νέα γραφή. Στην συνέχεια, είτε μόνος είτε με την βοήθεια άλλων στους οποίους υπαγόρευε τους στίχους, κατέγραψε τα δημιουργήματά του, παραδίδοντάς τα έτσι στις επόμενες γενιές.

Ποιες εποχές συνυπάρχουν στα ομηρικά έπη;

Αν και συντέθηκαν κατά το δεύτερο μισό του 8ου π.Χ. αιώνα, η Ιλιάδα και η Οδύσσεια ασχολούνται με γεγονότα που συνέβησαν γύρω στο 1184 π.Χ. – χρονιά κατά την οποία καταστράφηκε πιθανότατα η Τροία από τους Αχαιούς.

Όπως είναι φυσικό, ο Όμηρος δεν μπορούσε να ξέρει πολλά για μια εποχή που βρίσκεται χρονικά 4 αιώνες πριν από τον ίδιο. Δεν γνωρίζει παρά μόνο ελάχιστα πράγματα, τα οποία διέσωσε η προφορική παράδοση. Έτσι, είναι λογικό να χρησιμοποιεί και στοιχεία που ανήκουν (ή βρίσκονται πιο κοντά) στην δική του εποχή, για να αποδώσει καλύτερα αυτά που θέλει να περιγράψει.

Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, στα ομηρικά έπη βρίσκουμε ίχνη από δύο εποχές: από την εποχή κατά την οποία έζησε και δημιούργησε ο Όμηρος (8ος π.Χ. αιώνας) και από την εποχή στην οποία αναφέρονται τα έπη του (τέλη μυκηναϊκής περιόδου, γύρω στο 1184 π.Χ.).

Ποια η σχέση των ομηρικών επών με την Ιστορία;

Οι αρχαιολογικές ανακαλύψεις και οι ιστορικές έρευνες μάς επιτρέπουν σήμερα να επισημάνουμε την ιστορική αλήθεια των ομηρικών επών. Ο Όμηρος είχε δίκιο ως προς: α) την ύπαρξη της Τροίας και την καταστροφή της από κάποιους επιδρομείς, και β) την ύπαρξη ενός ισχυρού μυκηναϊκού πολιτισμού, που ήταν σε θέση να οργανώνει μακρινές εκστρατείες.

Αλλά η Ιλιάδα και η Οδύσσεια είναι ποιήματα και όχι ιστορικά ντοκουμέντα. Όσοι βλέπουν τα ομηρικά έπη σαν πηγές απόλυτης ιστορικής αλήθειας κάνουν ένα πολύ μεγάλο σφάλμα. Ακόμα κι αν ήθελε, ο Όμηρος δεν θα ήταν σε θέση να μας περιγράψει με ακρίβεια τον μυκηναϊκό πολιτισμό και τα ιστορικά γεγονότα που τον σημάδεψαν, αφού έζησε 4 αιώνες μετά την εποχή στην οποία αναφέρεται, άντλησε το υλικό του από την προφορική παράδοση και, ως ποιητής, το υπέβαλε σε ποιητική επεξεργασία.

Ο Όμηρος δεν συνέθεσε τα έπη του για να διασώσει ακέραιη μιαν ιστορική αλήθεια, αλλά για να ευχαριστήσει και να διδάξει τους ακροατές του, αφηγούμενος έναν ποιητικό μύθο που βασιζόταν σε μιαν ιστορική αλήθεια για το παρελθόν τους.

Τι ονομάζουμε «ομηρικό ζήτημα»;

Το λεγόμενο «ομηρικό ζήτημα» (που προέκυψε για πρώτη φορά τον 3ο και τον 2ο π.Χ. αιώνα) αφορά το ερώτημα αν ο ίδιος ποιητής έγραψε και την Ιλιάδα και την Οδύσσεια ή αν τα δύο έπη έχουν διαφορετικούς δημιουργούς.

Από το 1795, οι φιλόλογοι που ασχολούνται με τον Όμηρο χωρίζονται σε δυο μεγάλες κατηγορίες: στους αναλυτικούς και στους ενωτικούς.

Οι αναλυτικοί πιστεύουν ότι το όνομα «Όμηρος» δεν αντιστοιχεί σε κάποιο υπαρκτό πρόσωπο και υποστηρίζουν ότι τα ομηρικά έπη δεν συντέθηκαν έτσι όπως τα ξέρουμε από την αρχή, αλλά είτε αποτελούν συρραφή πολλών μικρότερων επών είτε προήλθαν από απανωτές προσθήκες σε έναν αρχικό επικό πυρήνα.

Αντίθετα, οι ενωτικοί (αν και δέχονται ότι μπορεί να έγιναν κάποιες μεταγενέστερες προσθήκες στα αρχικά ποιήματα) πιστεύουν στην ύπαρξη του Ομήρου και στην ενότητα των επών του.

Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο, εμφανίστηκε και μια τρίτη κατηγορία ομηριστών, που ονομάστηκαν «νεοαναλυτικοί». Αυτοί θεωρούν την ενότητα των δύο επών αναμφισβήτητη, πιστεύουν ότι ο Όμηρος ολοκληρώνει μια μακραίωνη παράδοση και ταυτόχρονα εγκαινιάζει μια νέα εποχή, και υποστηρίζουν ότι στα ομηρικά έπη συνυπάρχουν αρμονικά οι νεωτερισμοί του Ομήρου με το παραδοσιακό υλικό.

Τέλος, πρέπει να σημειώσουμε ότι στις μέρες μας οι περισσότεροι φιλόλογοι α) θεωρούν την Οδύσσεια μεταγενέστερη από την Ιλιάδα, β) δέχονται την πιθανότητα να συνέθεσε ο Όμηρος την Ιλιάδα κι ένας άλλος ποιητής την Οδύσσεια, γ) δεν αμφισβητούν την ενότητα των ομηρικών επών, και δ) δέχονται ότι ο Όμηρος χρησιμοποίησε κάποιες παραδοσιακές πηγές τις οποίες και προσπαθούν να ανιχνεύσουν.

Γιατί ο Όμηρος θεωρείται ορόσημο για την επική ποίηση;

Ο Όμηρος αποτελεί ορόσημο για την αρχαία ελληνική επική ποίηση, γιατί με τα ποιήματά του κλείνει ο μακρόχρονος κύκλος μιας λαμπρής προφορικής επικής παράδοσης και ταυτόχρονα εγκαινιάζεται μια περίοδος απλής αναπαραγωγής των παλαιότερων επών, με την βοήθεια της γραφής.

Αν εξαιρέσουμε τον Ησίοδο, που διέπρεψε στο διδακτικό έπος, δεν εμφανίζεται μετά τον Όμηρο κανείς αξιομνημόνευτος επικός δημιουργός. Λες και όλοι οι αοιδοί εργάστηκαν για να προετοιμάσουν την εμφάνιση του Ομήρου, ο οποίος έφτασε την ηρωική επική ποίηση στο ψηλότερό της σημείο και ταυτόχρονα σηματοδότησε το τέλος της.

Τι ήταν οι ραψωδοί και σε τι διέφεραν από τους αοιδούς;

Μετά τον Όμηρο, οι ραψωδοί διαδέχονται τους αοιδούς. Οι νέοι αυτοί ποιητές είναι περισσότερο εκτελεστές των παλαιών επών (και κυρίως της Ιλιάδας και της Οδύσσειας) και λιγότερο συνθέτες νέων ποιημάτων.

Αντί για φόρμιγγα κρατούν ένα ραβδί και αντί να τραγουδούν (όπως οι αοιδοί) απαγγέλλουν ρυθμικά τα έπη. Είναι κι αυτοί άριστοι στην απομνημόνευση, και απαγγέλλουν από στήθους, αλλά έχουν στην διάθεσή τους γραπτά κείμενα που τους βοηθούν να μάθουν απ’ έξω τα έπη.

Συνηθίζουν να οργανώνονται σε συντεχνίες και δεν διστάζουν να ταξιδέψουν σε μακρινά μέρη για να δείξουν τις ικανότητές τους, είτε στο παλάτι κάποιου άρχοντα, είτε στις δημόσιες γιορτές του τόπου τον οποίον επισκέπτονται. Συχνά, μάλιστα, συμμετέχουν σε ραψωδικούς αγώνες.

Πώς αντιμετώπιζαν τα ομηρικά έπη οι αρχαίοι;

Ήδη από τον 6ο π.Χ. αιώνα, ο Όμηρος αναγνωρίζεται ως μέγιστος επικός ποιητής της Ελλάδας. Η Ιλιάδα και η Οδύσσεια (αλλά και τα άλλα έργα που αποδίδονται σ’ αυτόν) διαδίδονται σε ολόκληρο τον ελληνικό κόσμο, πρώτα με τις απαγγελίες των ραψωδών κι ύστερα με την γραπτή τους μορφή.

Μάλιστα, το ομηρικό έργο γίνεται από πολύ νωρίς σχολικό βιβλίο, καθώς οι αρχαίοι Έλληνες απέδιδαν σε αυτό αξία τόσο λογοτεχνική όσο και μορφωτική.

Ακούγοντας ή διαβάζοντας τα έπη του Ομήρου, δεν ευφραίνονταν μόνο, αλλά ταυτόχρονα διδάσκονταν σπουδαία μαθήματα ζωής και έβρισκαν πρότυπα για μίμηση. Οι πολύτιμες γνώσεις που αποκόμιζαν αφορούσαν κυρίως το θρησκευτικό συναίσθημα, τις αρετές (όπως η ανδρεία και η τιμή), και τις διάφορες πτυχές της ανθρώπινης φύσης.

Ποια ήταν η επίδραση των ομηρικών επών στην λογοτεχνία και γενικότερα στην τέχνη;

Τα ομηρικά έπη άσκησαν μεγάλη επίδραση πρώτα πρώτα στην αρχαία ελληνική λογοτεχνία. Σχεδόν όλοι οι σύγχρονοι και οι μεταγενέστεροι του Ομήρου ποιητές του Επικού κύκλου μιμήθηκαν τον μεγάλο ομότεχνό τους.

Αλλά (όπως σημειώνει η Jacqueline De Romilly) η επίδραση του ομηρικού έργου είναι ολοφάνερη και στα άλλα λογοτεχνικά είδη:

Σ’ αυτό κατά κύριο λόγο οφείλει η λυρική ποίηση το ύφος της και μεγάλο μέρος των θεμάτων της. Η τραγωδία άντλησε από το ομηρικό έργο τους ήρωές της και την αίσθηση του τραγικού, σε τέτοιο βαθμό, ώστε κατάντησε κάτι το συνηθισμένο να αποκαλείται ο Όμηρος πατέρας της τραγωδίας ή ο πρώτος τραγικός ποιητής. Ακόμη και η ιστοριογραφία (βλ. Ηρόδοτο) πήρε πολλά στοιχεία από τις αφηγηματικές τεχνικές και το πνεύμα του ομηρικού έργου.

Επίσης, την επίδραση των ομηρικών επών δέχτηκαν και τέχνες όπως η γλυπτική, η ζωγραφική και η αγγειογραφία.

Αλλά η επίδραση του Ομήρου δεν περιορίστηκε στην αρχαιότητα. Σε όλους τους τόπους και σε όλες τις εποχές, καλλιτέχνες απ’ όλα τα είδη της τέχνης βρήκαν ανεξάντλητες πηγές έμπνευσης στα ομηρικά έπη. Ακόμα και σήμερα, η Ιλιάδα και η Οδύσσεια γοητεύουν και εμπνέουν τους ανθρώπους των τεχνών – και όχι μόνο.

%d bloggers like this: